Denne veka melde mellom anna Aftenposten om eit statleg utviklingsprogram for matspesialitetar i landbruksnæringa. Av nisjeprodukta som er nemnde, er nokså kjende matvarer som smør frå Røros, sider frå Hardanger og geitost frå Undredal i Sogn. Aftenposten-journalisten kan likevel ikkje dy seg – han minner om satsinga på lama og tilsvarande nisjar på nittitalet, og ymtar om at det kanskje etterkvart går den vegen strutsen sparkar med ost og epledrykk òg.

For det er lett å ironisere over norsk landbruks rognebærgele, flatbrød og krydderost. Slow food- og lokalmattrendane har ikkje dei same føresetnadene her som i pionerlandet USA, der marknadene er mykje større og det konvensjonelle landbruket langt meir industrialisert. Så når ein sunnfjordsk gründerbonde smiler frå avissida med blåmyglosten frå Dagros i den eine neven og strandlaukpuréen i hin, er det lett å få vondt i magen: Me ser alle kor utenkjeleg det er at slike produkt nokon gong kan gje eit levebrød. Den urbane middelklassen græt sine krokodilletårer for kortreist kantarell og nisjeneslesuppe, men til no har vel ikkje matsnobbane i slowfood-rørsla vore nemneverdig på bana i spørsmål som gjeld livsvilkåra for norsk småskalalandbruk og for norske småbygder.

Somme går så langt som å hevde at norske bønder er lurte av landsbruksstyresmakter og verkemiddelapparat til å satse på moterette, men livsudugelege nisjeprodukt i staden for tradisjonell jordbruksproduksjon. Eg veddar ei kasjmirgeit på at slike synspunkt vil kome fram att no, etter at utviklingsprogrammet for nisjemat har sett av 62 millionar for 2011 for å gje draghjelp til småprodusentane.

Men kritikarane har ein tendens til å karikere. Sjølvsagt kan satsinga på geitepølse og bergmyntete aldri kunne kompensere for den generelle nedgangen i norsk landbruk. Når krava om auka lønsemd i det konvensjonelle landbruket vert møtte med at ein heller må satse på ost og vin, gjeld det å ikkje bli bondefanga, og i staden halde oppe bondefana. Samstundes skal ein sitje langt unna norske småbygder for å avvise alt som gjeld produksjon av lokal nisjemat. Me som bur i småskalalandskapet, ser kor viktig det er at gardbrukarar nyttar ressursar og røynsler til å vidareutvikle matproduksjonen på garden og i grenda framfor å finne seg ein jobb på næraste kommunale kontor.

I Luster, heimkommunen min, er nisjeproduksjon av frukt- og bærvarer ein aktivitet som kjem på toppen av landbruket som elles vert drive, og i beste fall er det òg med på å styrke jordbruket her. For den vesle sognebygda Undredal er lokal osteproduksjon ein hjørnestein. Og ja, desse døma gjeld små bygdelag og dermed få menneske. Men at det gjeld få, vil jo ikkje seie at dei ikkje gjeld. Nisjeprodukta er ikkje redninga for norsk landbruk, men kanskje har dei vore berginga for nokre norske bygder. Det er eigenleg nok for meg.

(Dagens Nationen-kommentar er illustrert med ein gul, saftig kantarell over ei trefjerdedels avisside.)

Eg har lese fem band Knausgård dei siste vekene, men greier litt Kjersti Ericsson òg. Dei skriv no i røynda båe (alle) om det same – tid og born. 

Bergmynte, med det latinske navnet oregano

Jeg klipper ned
buntene med tørket bergmynte
og fyller dem
på grønne glass.
Brått blir det sommer
når krydderduften slipper ut
som lenge innestengt
lidenskap.

I juli
når det store lyset
har snudd ryggen til
og alt må skynde seg
blomstrer bergmynten
som en lilla rus
på kalkberget
sammen med blodstorknebbb
en vill torn i hjertet.

Nonnenes somre
i andre land og andre tider
var fylt av bønn og og bot.
Men denne ukyske urten
kom paven aldri
på å bannlyse.

I urtehagen
i Manilas slum
hos dem som aldri
overgir seg
vokser oregano.
Og hos kvinnebøndene
i kokospalmeskogen.
Der delte vi et måltid
av ris og fisk
mens krydderduften
bandt oss sammen
i kvinnenes internasjonale.

(Å passe et fuglebrett 1990)

Eg hadde ein stor dag på sofaen for ei veke sidan, då den svenske kronprinsessa gifte seg med Daniel Westling frå Ockelbo. Eit av dei største augneblinka var på slottsbalkongen, då Victoria greip mikrofonen framfor ein halv million menneske i Stockholms gater og nokre millionar til framfor skjermen, og takka det svenske folket for at ”…ni har gett mig min prins”.

Ein genistrek! Den svenske kronprinsessa tok tak i det som har vore vurdert som det svakaste ved prins Daniel – det gjennomsnittlege og ordinære. Samanlikna med den fallerte Mette-Marit, bohemske Ari Behn eller sobre Mary av Danmark, er prins Daniel mannen utan eigenskapar. Han er berre fleirtalsvanleg. Men Victoria greip nettopp dette eine, det ikkje-spesielle, og ho lyfte det opp og let det skine. Prins Daniel vart symbolet for sjølve folket.

Sjølvsagt er dette eit skodebrød. Ja, Daniel Westling verkar enkel – fordi han har keisame interesser (berre sport?) og avgrensa kompetanse (berre sport?). Men at mannen er enkel, gjer han ikkje nødvendigvis til ein av folket. Daniel Westling vart introdusert for den svenske kronprinsessa gjennom andre i kongefamilien. Fordi han eig eit eksklusivt treningssenter i Stockholm, har han i årevis menga seg med den svenske hovudstadsoverklassen. Prins Daniel er ikkje ein pojke av folket, men ein herre av hoffet – og det var han lenge før han møtte den svenske tronarvingen. Soga om Victoria og Daniel er ikkje eit eventyr om prinsessa og oskeladden, men eit typisk døme på at kongelege, som alle oss andre, finn partnarar som rører seg innanfor det smale synsfeltet som me no ein gong har.

Men journalistar og kommentatorar ser det enkle (og keisame) ved Daniel og trur det er folkelegheit. Denne media-utbreidde ideen om at det banale og uspennande ved menneske er det som gjer dei folkelege, vart ekstra tydeleg under bryllaupsmiddagen. Då far til prins Daniel fekk ordet, heldt kommentatorane pusten. Olle Westling frå Ockelbo, ein mann av folket, skal tale i kongens gjestebod! Korleis skal dette gå?

I motsetning til tilfellet Daniel, har eg ingen problem med å godta at pappa Olle er ein folkets mann. Han bur framleis i rekkjehuset i grenda si, går i tytebærskogen og har vore sosialsjef i nabokommunen. Men gjer dette han enkel og banal? Olle frå Ockelbo heldt ein velformulert, reflektert og langt frå enkel tale til brureparet, og gjekk svenskekongen ein høg gang. Men ekspertane var skiftevis vonbrotne og fortusta: Korleis var det mogleg at ein mann av folket kunne tale slik?

Det er mogleg fordi Olle frå Ockelbo representerer det folket som hovudstadsavisene og hovudstadsoverklassen aldri ser, men som nettopp er ein vesentleg del av det folkelege. Olle representerer det opplyste og veltalande, det politisk og konstitusjonelt skolerte, organisasjonsarbeidet, etatsleiinga, formannskapet, lagsleiinga, han representerer dei som held talar på nasjonaldagen og innlegg på møte, dei som opptrer på lokale kulturarrangement, som forsvarar budsjett og som legg fram saker på jobb og som bloggar og diskuterer. Slik er sjølve folket i ein kvar svensk – og norsk – kommune.

Truleg hadde ikkje overraskinga over Olle vore like stor om han var ein statleg byråkrat eller næringslivsleiar frå Stockholm i staden for ein kommunal mellomleiar i distrikts-Sverige. Difor var den aller største bryllaupsaugneblinken då Olle frå Ockelbo i nokre få minuttar omdefinerte det folkelege framfor den skandinaviske media-dumskapen.   

Dette stod på trykk i avisa Nationen i dag.

Sommarfiske

Å nei, for ei makelaus moro det var
å flakke på fjorden som fantefri kar
når sjøen låg solblank i juni,
og vasse ved strender av taremjuk leir
og leite fram bortgøymde sjøfuglereir
som varme, små groper med dun i.

Men likast av alt slik ei midtsommarstund
var likevel leiken i pollar og sund,
når silda tok land, som det hende,
og farty kom saman frå sør og frå nord
mot notfolk og skjeggete basar ombord
som kyndig på loddlina kjende.

Og straks vi av fuglen fekk varsla og frett
at no var eit steng bort i pollane sett,
då var vi der alle på timen
og la oss ved notveggen, båt etter båt,
med festa i kavlen og ripa innåt
den sylvblanke småsildestimen.

Og skytett oppover det aulande stål
stod måsen og flaksa med skriking og skrål,
og stupte i nota som galen,
og utanfor notveggen, storøygd og stinn,
i nyttelaust stræv for å komme der inn,
stod lyren og seien og palen.

Der stod han for matfatet, svolten og snak,
og straks vi frå nota i agnsild fekk tak
flaug vegna vår handfritt frå borde.
Og nett då vi steinen kontant slepte i,
vi mulla ei urlita bøn og sa tvi,
nett slik som dei vaksne det gjorde.

So låg vi for ripa med reiskapen vår
og såg ned i sjøen, uendeleg klår,
kor agnet vårt skinande søktest,
og flakkande skuggar sveiv til og i frå,
og stana ved agnet vårt ender og då
til dess det kom bort som det sløktest.

Då var det eit bask so det skvalpa i sjø,
det skein i ein fiskebuk, drivkvit som snø,
so bar det i med å hale,
snart hardt so vi oppreist i båten laut stå,
og snart laut vi gje oss og slakka litt på,
for greiene våre var skrale.

Og når han so endeleg vassmålet tok,
og dansa so sjøen ikring stod i kok,
laut kleppen i sving før han stoppa,
og fyrst han var kleppa var saka blitt grei,
og snart låg ein velvaksen lyr eller sei
og sprala so tiljene hoppa.

Slik låg vi forkava kring nota i ring
og gløymde bort dagen og verda i kring,
- kvart kastet med spaning oss fylte,
fornøgde med livet og sutalaust fri,
- det var berre sola og måsen og vi,
og fisken som lokka og trylte.

Og når vi omsider mot kvelden sa stopp,
og trøytte for dagen drog vegna vår opp,
var fisken lagd bak i ein dunge,
og når so til sist heim i støa vi kom,
var bakskuten full nok, men magen var tom,
og augo var søvnsmå og tunge.

Or Guten og grenda (1945)

Det er mi plikt å informere om at dei to luringane på biletet har lånt det omtala instrumentet frå ein skrekkslagen husbond. Det vart forært honom for tapper innsats etter 125-årsjubileet i Det norske samlaget i 1993. No er han redd for at det skal verte kverrsett som daudeleg våpen av det sørafrikanske avinor. Eg er naturlegvis likahendt.   

Tingen kjem elles ikkje frå Joste-, men frå Østerdalen. Eg veit ikkje om lurblåsing er typisk jostedalstradisjon. Eg har iallfall aldri sett nabokjeringi med lur på kjøkenet, og det seier sitt.

Så. Kva skal eg ikkje gjere? Eg skal ikkje snakke vitskapsteoretisk om blogging. Eg skal heller ikkje snakke om blogging som didaktisk verkty (men det gjer kollegaen min Hege Gjerde på overtydande vis). Kva skal eg gjere? Eg skal snakke om blogging som eit verkty i fag- og samfunnsdebatt.

Kva er blogging? Ein blogg er fyrst og fremst eit publiseringssystem. Me publiserer ulikt stoff av ulike grunner, og difor er ein blogg like mange ulike ting som ein publikasjon er.

Blogging er både å få sagt noko og skape debatt på den eine sida og å byggje samfunn, tribes, på den andre, seier nokre bloggteoretikarar. Men, seier eg, desse funksjonane er vel ikkje prinsipielt nye greier? Slik er det vel med all skriftkultur og språkbruk? Eg trur det.

Sjølv driv eg bastardblogging, det vil seie parallellpublisering. Eg var såleis ikkje ukjend med kommentarsjangeren då eg byrja blogge. Og eg må såleis tvinge meg sjølv til å meine og publisere. Og såleis har bloggen min fått marknadsføring.

Men kva kan me lære av Eli Bjørhusdal som case? Jau, at slike som meg, som òg har alternative publiseringskanalar, har ein fordel framfor dei som ikkje har det når det gjeld treff og kommentarar. Og at svært mange gode og velskrivne bloggar kan ha langt mindre treff enn mykje dårlegare bloggar av meir kjende personar.

Men det kan likevel vere noko meir ’demokratisk’ eller utjamnande med blogging enn med andre medium. Som bloggar har du nokre metodar for å føre lesarar til bloggen din (og dermed få ’gjennomslag’, om det er det du er ute etter) som du ikkje har som tradisjonell kronikør eller lesarbrevskrivar.

Sjølv er eg ikkje fyrst og fremst stammebyggjar: Publiseringsbiten har vore det viktigaste for meg.

Hadde eg kunna oppnått det same i andre kanalar, i andre publiseringssystem? Truleg ikkje. Poenget er å ha ein eigen teig som eg redigerer sjølv, som eg har fullstendig kontroll over. All anna publisering vil jo vere redigert av andre. Dersom eg då ikkje vil leggje ut fanziner på Breheimsenteret. Det kunne eg sjølvsagt ha gjort.

Kva skal til for å få treff, kommentarar og debatt i og rundt bloggen? Ein må vel ha noko på hjarta. Ein må ha synspunkt på noko. Å leggje ut lange empiriske ukontekstualiserte fagtekstar er ofte ikkje vellukka blogging, sjølv om eg absolutt har gjort det sjølv, og heilt sikkert vil halde fram med det. Å lage slike tekstarkiv er utan tvil fornuftig bruk av internett, men er det blogging? (Og er no eigenleg det så nøye?)

Dersom kriteriet på å lukkast er kommentarar og treff, det vil seie reaksjonar og lesarar, så må ein tore å meine noko, eller kanskje meir relevant, ein må gidde å meine noko i skriftleg form, og alle veit at det er arbeidsamt. Heilt pyton, ofte.

Når det fungerer på sitt beste er blogging fantastisk skrivetrening og sliping av tanken. Det blogginga heilt klart har gjort med meg, er at eg har måtta ta eigne standpunkt meir på ålvor. Nettskriving og blogging gjev i det store og heile enorme moglegheiter for underbygging og tilvisingar. I dei tilfella eg i ein klassisk fagtekst berre ville vise til eit sidetal, bør eg i ein blogg lenkje direkte til referansen – for blogglesaren er kontrollen altså berre eit klikk unna.

Så til slutt: Er blogging ut? Blogging er så 2004? Lat meg sitere Sverre Tusvik, forlagsredaktør i Det norske samlaget: ”Me trur at papiret er kome for å bli.” Og eg seier i forlenginga av Tusvik: Så lenge folk gidd å lese, gidd vel folk å blogge.

I 2010 er det hundre år sidan Bjørnson døydde. Me har nett vore gjennom Hamsun-år, Wergeland-år og Ibsen-år. Alle desse feiringane har vore drivne av staten, med Kulturdepartementet, Nasjonalbiblioteket og Riksarkivet som tunge aktørar. Hamsun-året og Bjørnson-året har målformuleringar som er nokså like, mellom anna ved det at dei ikkje inneheld eitt kritisk ord om forfattarane. Så kva kan ungane mine lære av det? Kvifor må historiske personar som vert feira, på død og liv aktualiserast i tydinga rehabiliterast?

Som alle jubileum er Bjørnson-året ein politisk kamparena. Tolkinga av fortida formar forståinga av notid og framtid. Nasjonale jubileum er fortetta uttrykk for kva sentrale kulturstyresmakter tykkjer er politisk og kulturelt viktige spørsmål og verdiar i dag. ”Bjørnson for vår tid”, er mottoet i år. Men vent. Om du les målformuleringar og andre tekstar på nettstaden til Bjørnson-året for å finne grunngjevingar og bodskap, vert du vonbroten. Det næraste me kjem konkret politikk og uttrykte verdiar, er dette: ”Som nasjonsbygger i sin tid ville han sivilisere Norge. Samtidig markerte han seg som kosmopolitt og engasjerte seg i datidens store saker i Europa.” Det er fyrst og fremst Bjørnsons samfunnsengasjement som vert lyft fram som eit ideal for forfattarrolla. Men er engasjement viktig uansett kvar det fører?

Bjørnson var nynorskhatar og forakta sentrale deler av bondekulturen og bygdene. Dessutan hadde han òg ei radikal tru på nasjonalt sjølvstende og kjempa mot store unionar, ikkje berre den svensknorske. Både riksmålsfanatismen og nasjonalismen til Bjørnson er noko som gjer den unionsvenlege nasjonale eliten kring Oslofjorden i dag forlegne, til liks med ei rad andre av Bjørnsons standpunkt. Når den same eliten skal forme ut bodskapen sin for Bjørnson-året, har han ikkje anna å gjere enn å vere diffus. Bjørnson-året vert eit konsensusjubileum fordi det er for pinleg å politisere. Dermed vert jubileet for det fyrste keisamt. For det andre får det slagside: Skoddelegging og tabuisering av Bjørnsons viktigaste politiske standpunkt gjer han til nettopp Oslofjordens Bjørnson.

Dessutan har alle dei største norske forfattarane vore samfunnsengasjerte. Hamsun var òg nasjonsbyggjar, ville sivilisere Noreg, var kosmopolitt og europapolitisk engasjert – men då med motsett føreteikn enn Bjørnson, vil mange hevde. I fjorårets Hamsun-feiring vart såleis ikkje idealet om den samfunnsengasjerte forfattaren lyft fram. Arrangørane ville heller rehabilitere forfattaren som nasjonal helt. Men dei offisielle freistnadene på å setje lyskastaren på litteraturen i staden for nazismen fungerte stikk i strid med det som var intensjonen. I staden vart det debatt om nettopp forsøka på å sjå bort frå Hamsuns politiske engasjement.

Slik vart Knut Hamsun-jubileet ei storstila og nyttig påminning om stornazisten Knut Hamsun, og dette gjorde jubileet vellukka og lærerikt for både ungar og vaksne. Å underslå dei mørkaste og merkverdigaste sidene ved Bjørnson, er difor å gjere seg sjølv (og Bjørnstjerne) ei bjørneteneste.

**

To bloggings på to dagar? Ein raptus? Dette var dagens Nationen.

Det er mai, og det er maidikt. Georg Johannesens ‘Regnbue’ er samstundes så snilt og slemt:

Hvitt hvor han elsker deg hvitt
I snøens snø:
Som kalkmur av hvit hud
i fosser av marmor
Som morsmelk og svaner
skum, skyer og hagl
som tenner og harer
papir og albino

Rødt hvor han elsker deg rødt
I blodets blod:
Som kyssmunn av rødvin
Tomater av jordbær
I seks eller syv slags roser
Som neonlys for en nødutgang
I hummer, nyper og paprika
og røde første mai-flagg

Gult hvor han elsker deg gult
I solens sol:
Som villstrå av gult hår
du gullring av honning
Som tiriltunge og løvetann
Som eggeplomme og kylling
Som smør og tiger
bananer, sitroner

Svart hvor han elsker deg hvitt
Orange, fiolett i svart
Fra infra til ultra
i ildbuens regnbue
Som graver av asfalt
i brennende regn
som varm svart søvn
i soler av aske

Blått hvor han elsker deg blått
I himmelens himmel:
Som havstrøm av blåklokker
i bekker av fioler
Som innsjøer, elver
blekk og vener
i blokkebær og blåbær
og blonde barns øyne

Svart hvor han elsker deg svart
I nettenes natt:
Som nonne og neger
i trykte bokstaver
Hvitt hvor han elsker deg svart
Orange, fiolett i hvitt
Fra ultra til infra
i regnbuens ildbue

(frå Nye Dikt 1966)