Fornybar retorikk

Kanskje er eg gamaldags og lite fornybar. Kanskje er synet mitt på vasskraft fossilisert i minna om utbyggingskampane på åttitalet. Men eg slit altså med vasskraftutbygging. Eg slit med at Siv Jensen møter så liten motstand, når ho no i valkampen vert spurd om klimakrisa og gang på gang har svaret: Vasskraft. Mykje meir vasskraft.

Ingen av dei andre partia motseier Frp i dette. Og korleis skal dei no kunne gjere det? Både i klimaordskiftet og i diskusjonar om levande bygder har ordet ’fornybar’ vorte sjølve trumfen, det magiske kortet som med nødvendigheit riv ifrå deg alle andre argument du måtte ha på handa.
 
Her eg bur, mellom Sognefjorden og Jostedalsbreen, vert no elv etter elv planlagt utbygde og turrlagde. NVE har nyss sagt ja til fem småkraftverk i Fjærlandsfjorden. I heimbygda mi, Jostedalen, vart Jostedøla og eit tjuetals sideelvar på austsida av dalen bygde ut på åttitalet. No ynskjer Statkraft like godt å ta vassdraga i vest òg. Åtte nye elver skal i røyr. I den niande skal ei skrantande restvassføring reduserast endå meir. Jostedalen vil sitje att med ei urørd elv på dei 20 kilometrane med busetnad i bygda.

Bra for naturen? Bra for bygda? Alle veit at fallande vatn gjev rein og fornybar energi. Likevel er det ei tilsniking at ordet fornybar ukritisk vert klistra til vasskraft. Turre elvefar, brungrå tippar, rumlande bekkeinntak og monsterdammar er irreversible – og slett ikkje ’fornybare’ – inngrep. Utbyggingane gjev oss menneske mindre å nyte – færre artar, mindre lyd, mindre landskap, mindre historie. Mindre livskvalitet. Og kanskje òg mindre å leve av, trass i at vasskrafttilhengjarar lenge har prøvt å monopolisere retorikken om vekst og von. Men det er ikkje ei urokkeleg sanning at vasskraft fører til pengar og tilflytting til lokalsamfunn. Bygda mi er eit døme på det. Her lever fleire og fleire av aktivitetsturisme, ein type næringsverksemd som verkeleg har ført til vekst og von i lokalsamfunnet. Og denne næringa står samla i motstanden mot utbyggingsplanane.

Paradoksalt nok lanserer Statkraft planane sine no, samstundes som staten opnar den nye Breheimen nasjonalpark. Elvane som skal byggjast ut, renn altså ned i busetnadsstripa mellom Jostedalsbreen nasjonalpark og Breheimen nasjonalpark. Samstundes som at norske styresmakter definerer naturen her som så unik at han lyt vernast, bed altså Statkraft om løyve til å byggje ut ni vassdrag som ligg hårfint utanfor det særs viktige naturområdet.

Er det frekkheitas nådegåve? Det er å berekne sitt publikum. ”De store vannkraftutbyggingenes tid er forbi”, slo statsminister Stoltenberg fast i 2001. Men no lever me under ein hardare himmel. Når politikarane må framvise handlekraft i klimakrisa, er det aller lettast å peike på dei ubygde vasskraftverka. Ordet fornybar trumfar alt, i ein slik grad at mange truleg synest det er det naturlegaste i verda å opprette ein ny nasjonalpark og byggje ut ni vassdrag i ein og same fjellheim.

Sjølvsagt finst det alternativ. Bioenergi er alt større enn vasskraft i nordisk samanheng. Som alle andre er òg eg for satsing på fornybar energi. Men eg er òg for ei fornying av fornybarretorikken. Og eg er imot å kaste både barn og badevatn.

Og det var laurdagsspalta mi i Nationen, 22. august 2009.

Sjå elles ForUM for utvikling og miljø om det er sant at  vasskraft = internasjonal solidaritet.