Eg byrja i fyrste klasse i 1979. Det er tretti år sidan. Sidan har skule vore ein vesentleg del av livet mitt: Gjennom grunnskulen, vidaregåande, universitetsstudium og fleire lærarjobbar til dit eg er no, stipendiat ved ei lærarutdanning på ein vestlandsk høgskule. Difor har eg òg vore i ei rad ordskifte om skule og opplæring.
Men eg har aldri vore i ein viktigare skuledebatt enn den eg er i no, i mitt eige lokalsamfunn. Kommunen skal spare pengar og framlegget til administrasjonen er å flytte elevar frå skulen i fjellbygda vår ned til kommunesenteret ved fjorden. Den langsiktige planen er å ta heile mellomsteget, slik at bygdeskulen vår sit att med berre fyrste til fjerde klasse. I så fall må elevar ned til ni år transporterast på buss nesten to timar kvar dag.
Eg ser på ungane mine og kjenner ei slags sorg, og ordet ’sorg’ ser så rart og sentimentalt ut, men det er sant: Eg synest det er sørgjeleg å måtte fortelje dei små krypa at veldig mange synest dette er heilt rasjonelt. Det er rasjonelt å leggje ned gode skular og å skysse niåringar to timar kvar dag for å spare nokre hundretusen. Endå meir rasjonelt vert det når ein kan slå i bordet med at grendeskuleelevane såleis òg får det fagleg og pedagogisk betre. Me høyrer stadig slike historier i skulestrukturdebattar: Små skular gjev dårlege læringsmiljø. Store skular gjev gode læringsmiljø.
Så lat meg fortelje ei anna historie, ei historie som er tufta på vitskapens rasjonalitet, ikkje på lokalpolitikkens dogme. Men fyrst eit spark til dei pedagogane som framleis måtte hevde at grendeskular er gode fordi dei representerer ein alternativ kunnskap, basert på primærnæringssamfunnet, på å mate sauer, fikse traktorar og plante skog. Eg er usamd. Skulen skal ikkje fyrst og fremst føre ungane mine inn i den lokale kulturen – skulen skal fyrst og fremst gje ungane kunnskap slik at dei kan bli uavhengige, kritiske borgarar. Skulen skal setje elevane i stand til å lese kommunebudsjett, til å gjennomskode irrasjonell politikarretorikk og til å lese internasjonal skuleforsking på engelsk.
Så er det heller ingenting som tyder på at norske småskular har gått i alternativ-fella. For det finst inga forsking som seier at små læringsmiljø er dårlegare enn store. Det siste store internasjonale forskingsarbeidet på feltet, leia av den newzealandske utdanningsforskaren John Hattie, oppsummerer at organiseringa av og storleiken på skulen i seg sjølv betyr svært lite for læringsutbytet til elevane. Den klart viktigaste faktoren for læringa til ungane er læraren. Ikkje lekser eller leksefritt, ikkje todelt, tredelt, fådelt eller fulldelt, men læraren. Andre viktige faktorar er at det er eit godt forhold mellom elevane, at det er lite bråk i timane og at det er ei aktiv og tydeleg foreldregruppe. Asplan Viak si oppsummering av norsk og internasjonal forsking på feltet viser det same.
Det finst elendige små skular og det finst elendige store skular, og variasjonen internt i kategoriane er langt større enn mellom dei. Kommuneadministrasjonar og lokalpolitikarar som dreg inn faglege og pedagogiske argument i skulestrukturdebattar må vite at bordet fangar: Då må dei også gå inn i kvart einaste læringsmiljø, på kvar einaste skule, for å sjå korleis særleg lærarane fungerer. Dette er det einaste fagleg og pedagogisk rasjonelle. Så får me sjå om dei torer.
Denne teksten står på trykk i Nationens ‘Tanker i tida’ i dag.
22 kommentarar
Comments feed for this article
Trackback link
http://www.jostedalsrypa.no/blogg/wp-trackback.php?p=1353
25. January 2010 at 22:21
Pingback from Jostedalsrypa · Fylkesmannen synsar vidare
14. November 2009 at 10:28
Odd Frantzen
Men er det ikkje eit poeng at små pedagogiske miljø, som ein unekteleg får på små skular, er meir sårbare som fagmiljø? Det kan sjølvsagt fungere bra i eit lite lærarkollegie, men det er vel og lett for at det kan fungere dårleg?
Dessutan, er det like gjevande for lærarane å jobbe i slike små fagmiljø? Eg trur dette er ei viktig problemstilling. Eg trur det kan vere vanskeleg å få dei beste lærarane til å jobbe på dei minste skulane.
14. November 2009 at 17:51
Ragnhild
Ajajajaj, dette er trist, Eli. Eg er så samd, så samd med deg.
14. November 2009 at 21:56
rypa
Ragnhild – ikkje trist, for heldigvis ser det ut til å gå bra. Fornuftige politikarar ser ut til å gå imot innstillinga.
Odd: Eg kunne ha svart langt på dette, og då ville truleg hovudpoenget mitt vere at eg ikkje enno har sett nokon forskar seie at lærarar på små norske skular er dårlegare enn dei på store, eller omvendt. Viktige spørsmål er òg: Kan små skular by på meir stabilt personale og meir påverknad på og kontroll over eigen arbeidskvardag for læraren? Men eg skal kome attende til dette!
Men kanskje viktigare: At store fagmiljø er dei einaste som er attraktive for flinke folk, er jo eit argument eller ein påstand som går igjen i alle strukturdebattar, anten det gjeld skulenedleggingar, kommunesamanslåingar, utflytting av statlege arbeidsplassar, sjukehusstruktur. Dersom ein skal sluke det argumentet rått UTAN å sjå på korleis dei debatterte institusjonane klarar seg, ja, då har jo me i Sogn og Fjordane tapt uansett. I Sogn og Fjordane vil fagmiljøa alltid vere ‘for små’, om ein føreset at folk fyrst og fremst tenkjer karriere i livsvala sine. Men det kan jo hende at òg svært flinke folk tenkjer at andre aspekt ved livet enn å maksimalisere karrieremogleikane er viktig. Det er mogleg dei høgt utdanna og svært flinke lærarane ved Jostedal skule tenkjer slik, til dømes. Dette er ikkje ein kritikk av deg, Frantzen, for kommentaren din er sjølvsagt rettkomen og velkjend, men eg trur altså at omdømet (urgh) og tiltrekkingskrafta til ein institusjon er avhengig av langt meir enn storleik.
15. November 2009 at 09:58
Odd Frantzen
Kva er dei negative sidene ved sentraliseringa? Lengre transport er det argumentet som oftast blir brukt. Er det andre negative sider ved større skular?
Kan ein ikkje og sjå for seg at litt større miljø er bra for ungane?
I skulestrukturdebattar synes eg det ofte manglar god argumentasjon FOR å oppretthalde ein grendaskule. Kvifor er den lille grendaskulen så viktig? I debattane synes eg det ofte blir brukt ikkje-faglege argument. Som at skulen er så viktig for grenda. Dersom vi mistar skulen så flyttar folk. Dette blir feil i mine auge. Vi bør halde fokus på det faglege og det pedagogiske. Det viktigaste for dei fleste er vel kva læringsutbytte dei små håpefulle får?
Kva er dei beste faglege argumenta for å halde på småskulane?
15. November 2009 at 10:09
Ragnhild
Som lærar i osloskulen kan eg skriva under på at store skular ikkje er nokon garanti for verken det eine eller det andre. Eg skal skriva utdjupande om det den dagen eg ikkje lenger er lærar der.
15. November 2009 at 11:53
rypa
Me er lutter øyre når den dag kjem, Ragnhild.
Odd: Det finst altså ikkje faglege argument mot små skular, og det finst ikkje faglege argument mot store skular. Det finst faglege argument mot dårlege skular. Og jamvel om du ikkje synest det er noko problem å transportere småbarn i timesvis kvar dag, vil altså andre, kanskje særleg ungane og foreldra til ungane, meine at dette er ei forringing av elevane sine skulekvardag.
Eg kjem nok ikkje til å argumentere på vegne av stråmennene dine. Eg har halde fokus på nettopp faglege og pedagogiske tilhøve, og skrive ein heil tekst (den du kommenterer) om dei beste faglege argumenta for å ikkje leggje ned småskular berre fordi dei er små.
15. November 2009 at 14:15
Odd Frantzen
Ein legg sjølvsagt ikkje ned grendeskulane fordi dei er små. Ein gjer det kanskje fordi det økonomisk kostar meir enn det smakar? Politikarane kan sjølvsagt ikkje hoppe bukk over det økonomiske.
15. November 2009 at 19:20
rypa
Nettopp. Dei “faglege” og “pedagogiske” argumenta er ofte vikarierande. Dette handlar om økonomiske prioriteringar.
16. November 2009 at 06:43
Odd Frantzen
Lokalpolitikarane må tenkje både kvalitet og økonomi. Slik er det. Og ein kjem ikkje utanom at det er dyrare for kommunen å halde seg med fleire små skular enn færre litt større. Dersom ein veljer å oppretthalde ein desentralisert skulestruktur, med fleire små grendeskular, må ein og vere villig til å ta ekstrakostnadene det fører med seg. Slik det er i kommunane i dag, med til dels svært tronge økonomiske rammer, blir det då snakk om å prioritere. Dersom vi veljer å prioritere grendeskular må noko anna prioriterast ned.
Alle dei gode argumenta for å oppretthalde grendeskulane må fram. Igjen, i debatten handlar det som oftast om at grenda blir fråflytta om skulen forsvinn. Og om auka reiseavstand. Får fleirtalet to timars dagleg reiseveg? Vi treng fleire gode argument dersom vi skal kunne forsvare ekstra pengebruk. Folk er som oftast villige til å bruke pengar på kvalitet.
Kvar er dei faglege og pedagogiske argumenta for små grendeskular?
16. November 2009 at 10:19
rypa
Dersom du er ute etter argument for kvifor barneskulen bør liggje i nærmiljøet til elevane (og du ikkje synest lang busstransport er så farleg ev. irrelevant for dei skulane som er nedleggingstruga i din kommune) kan du sjekke boka Nærmiljøpedagogikk, utgjeven av mine gode kollegaer på Høgskulen i Sogn og Fjordane http://www.samlaget.no/item.cfm?id=14685
16. November 2009 at 10:36
rypa
Eg tilrår elles dagens Aftenposten-sak om kvalitetssikring i skulen:
“- Kommunene har plikt til følge opplæringslovens krav, men på grunn av lovens skjønnsmessige karakter blir ikke kravene i loven godt nok forstått av dem som skal følge den. Avvik får sjelden konsekvenser for skoleeierne, sier Pettersen.
Det er ikke kommunenes størrelse som er utslagsgivende for om loven etterfølges, det er ofte holdningen til opplæring som er avgjørende. Tross mange små kommuner har Sogn og Fjordane mange gode lokale skolemiljø og scorer høyt i Nasjonale prøver.”
http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article3374588.ece
17. November 2009 at 08:07
Odd Frantzen
For mykje av argumentasjonen går på at skulen er viktig for bygda. At skulen er viktig for å oppretthalde busetnaden. Eit viktigare fokus bør vere kvalitet. Eg ser at boka fokuserer på at skulen skal “bidra aktivt til utvikling av lokalsamfunnet.” Eg sit att med ein følelse av at dette ofte veg svært tungt i skulestrukturdebattar. Det er feil fokus, slik eg ser det.
Høyrde akkurat eit innslag på NRK P2, der ungane sjølve var positive til det å komme til eit litt større miljø. Det var lettare å finne seg venner der. Eg er dessutan ovebevist om at det og er betre for lærarane å tilhøyre eit litt større lærarkollegie. Rett og slett fordi det er meir fagleg utfordrande. Fordi det er fleire å diskutere fag med. Og fordi ein har tilgang til eit mykje større erfaringsgrunnlag.
Det med lang transport er det sjølvsagt viktig å ha fokus på. Men eg opplever at det i debatten ofte blir gjort til eit større problem enn det faktisk er. I debattane blir det framstilt som om ALLE får fleire timars skuleveg. Realitetane er ofte annleis.
Kva med det sosiale? Korleis er det for ein 5.klassing å gå på ein skule der dei fleste er yngre enn han eller henne? Korleis er det å gå på ein skule med få jamnaldrande? Eg trur dessutan vi skal lytte når ungane sjølve seier at dei opplever det lettare å finne vener på ein litt større skule.
17. November 2009 at 09:25
Per Halse
Eg forstår at slike debattar kjem opp dersom elevtala vert SVÆRT låge, men fyrst og fremst er eg samd i at kvaliteten aller mest kjem an på lærarane. For å spare meg sjølv litt arbeid tillet eg meg difor å spørje Jostedalsrypa etter konkrete referansar til dei forskings-oppsummeringane du viser til i artikkelen (John Hattie og Asplan Viak).
17. November 2009 at 09:45
rypa
Høyr her Frantsen. Lat oss prøve å argumentere ryddig.
Ja, sjølvsagt vil somme elevar ha godt av og trenge større miljø. Sjølvsagt er det rett at somme småskular vert nedlagde. Sjølvsagt kan lærarmiljøet på somme småskular bli for lite. Mitt (gjentekne) poeng er: Dette får ein vurdere frå sak til sak, frå skule til skule.
Eg brukte ikkje lokalsamfunnutvikling som noko argument i teksten min ovanfor. Om du gidd lese, ser du det motsette (4. avsnitt). Eg seier òg at norsk og internasjonal forsking tyder på DET IKKJE FINST faglege argument for små skular, på same vis som DET IKKJE FINST faglege argument for store skular. Dette forheld du deg ikkje til, du spør berre oppatt og oppatt om faglege argument.
Eg tok deg likevel på alvor då du bad om spesifikk forsking på fordelane med skular i nærmiljøet til ungane (fordi du synest transportargumentet er irrelevant) – for den forskinga finst i stor mon, uansett om du synest det er “feil fokus”.
Eg opplever det òg som svært vanskeleg å diskutere med nokon som nyttar anekdotar og kva han “trur” i ein diskusjon om kva utdanningsforskinga seier. Kjære Frantsen, hald gjerne fram med å høyre på kva du sjølv “trur” (og på kva ungar i eit intervju på P2 seier), og bygg din lokalpolitiske praksis på dette. Du stadfester i så fall biletet svært mange har av lokalpolitikarar som nektar å ta inn over seg generalisert kunnskap, og som handlar i tråd med mytar, dogme og anekdotiske bevis.
Frantsen har nok bestemt seg for at små skular generelt fungerer dårleg for elevar og lærarar. Det kan eg diverre ikkje gjere noko med.
17. November 2009 at 10:44
Odd Frantzen
Eg og føler no at det passar å avslutte debatten.
17. November 2009 at 11:01
rypa
Hattie – eit intervju på forskning.no
http://www.forskning.no/artikler/2009/januar/207552
Hattie – Visible learning
http://www.amazon.co.uk/gp/product/0415476186/ref=sib_rdr_dp
Hattie – heimesidene hans på The University of Auckland
http://www.education.auckland.ac.nz/uoa/home/about/staff/j.hattie
Asplan Viak-rapporten – inngang gjennom denne sida
http://www.skoleanlegg.utdanningsdirektoratet.no/index.gan?id=2146&subid=0
17. November 2009 at 18:45
Per Halse
Tusen takk – og lukke til for dykk alle i Trondheimen til helga! Skulle gjerne vore til stades, men kjem dessverre ikkje ifrå. Du får helse Oddmund med at disputasen kjem til å bli ein fest!
17. November 2009 at 22:57
rypa
Takk! Og til lukke med vel overstått disputering! Eg vart vel kry då eg såg eg var på litteraturlista di.
19. November 2009 at 20:10
Geriatrikaren
Trur de kann henda at det er slump at det står dette i Nynorskordboki?:
skulebytte ‘avfallsbytte’
Nei! Det er av di skuler (matrestar) er noko anna enn skular. Og ei bytta er noko anna enn eit byte.
Sume trur at gode skuler i store byttor (her: skular) er betre enn gode skuler i småe, og at ein difor treng skulebyte eller rettare byttebyte for skuler. I staden hev dei fenge skulebytte! Er det meining i sovore?
23. November 2009 at 02:37
Astrid Høgmo
Hei, for en flott artikkel. Vi jobber med alternativer til skolenedlegging. Vår hjemmeside er ikke helt ferdig, men du får et inntrykk. Ta kontakt, kanskje vi kan samarbeide?
23. November 2009 at 02:39
Astrid Høgmo
Får jeg legge lenke til hjemmesida vår?