Jostedalsrypa

Denne veka hadde Kristin Halvorsen ein plan. Forslaget hennar om å svekke nynorsk som sidemål skulle seljast inn med høglydde bekymringar om kor dårleg det står til med nynorsk som hovudmål og kor kort tid det er att før nynorskenden er nær. Sidemålspilla til SV kunne altså sukrast med garantiar om ei rad tiltak for at nynorskelevane i større grad skal halde fram med å skrive nynorsk i staden for å byte til bokmål.

Kunnskapsministeren har heilt rett i at dette språkskiftet er eit stort problem for nynorsk som bruksmål. Mellom 30 og 40 prosent av nynorskelevane byter mål fordi dei les nynorsk for lite, fordi nynorsk difor kjennest vanskeleg, fordi det framstår unøytralt og uvanleg. Mottiltaka som staten har lansert, hovudsakleg i stortingsmeldinga Mål og meining frå 2008, har vore få og magre.

Men Kristins kandiserte “offensiv for nynorsk” gjev likevel ein underleg ettersmak. For det fyrste fordi tiltaka hennar mot språkskiftet berre er resirkulasjon av dei gamle tiltaka frå 2008, tiltak som viste seg å vere alt for uforpliktande. No vert dei repeterte: Meir forsking? Som om ein ikkje veit nok om språkskiftet for å kunne gjere noko. Tiltaksplanar? Har alt vore laga, både av Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa (Nynorsksenteret) og Språkrådet, men utan mottakar, ingen til å fylgje opp. Ressursgruppe? Me har altså eit heilt senter for nynorsk, som har glimra med fråveret i framlegga frå SV. Meir digitale læremiddel? Har staten snakka om i 15 år, men i verkelegheita er nynorskelevane sine læremiddelrettar innskrenka dei siste åra. Det einaste nye SV-tiltaket er eit ekstra opptakspoeng for nynorsk som hovudmål, men det er ei svale som neppe gjev sommar.

For det andre lagar kunnskapsministeren i praksis ei motsetning mellom å styrke nynorsk som hovudmål og å styrke nynorsk som sidemål. Den motsetninga er sjølvsagt falsk. Det er ikkje slik at nynorsk som sidemål må svekkjast for at nynorsk som hovudmål kan styrkast. Det er ikkje slik at statusen til nynorsk må gå ned for at talet på nynorskelevar kan gå opp. Situasjonen til nynorsk liknar på situasjonen til minoritetsspråk over heile verda, og slik kan me også dra vekslar på internasjonal erfaring. Den fortel oss at det fyrst og fremst er meir nynorsk med høgare status som må til for å hindre språkskifte.

Dei fleste elevar “får ikkje bruk for å skrive nynorsk seinare i livet», skriv Utdanningsdirektoratet i det brevet kunnskapsministeren no støttar seg på. Men me som bur i nynorskkommunane på Vestlandet og i Fjell-Noreg, er smerteleg klare over at me treng nynorskkompetanse overalt og i alle yrke, både offentlege og private. Mobiliteten i Noreg vert stadig større, også mellom nynorsk- og bokmålskommunar. At alle i landet lærer nynorsk, er grunnlaget me har for å kunne krevje at folk som tek jobbar i Vik, Voss og Vang skriv nynorsk. At det er allmenn kompetanse i nynorsk, er altså grunnlaget for å ha nynorskkommunar. At alle i landet lærer nynorsk, er grunnlaget me har for å kunne krevje at den norske staten, lokalisert til Oslo, held fram med å produsere språk på nynorsk. At det er allmenn kompetanse i nynorsk, er altså grunnlaget me har for å kunne halde på nynorsk som offisielt språk. Kristin Halvorsen har ikkje eit program for meir nynorsk, men for mindre, og ho har eit program for ein nynorsk utan statsberande status. Dermed har ho òg eit program for meir språkskifte.

Å senke nynorskens status og å skape færre sidemålsbrukarar gjer det ikkje lettare å vere nynorskelev. Kristin Halvorsens plutselege omsorg for nynorskelevane gjev lite vern mot storbølgja av språkskifte frå nynorsk som vil kome om ho i praksis avviklar sidemålsordninga.

(Dagens laurdagstekst i Nationen)

Då eg studerte på nittitalet, var det moterette akademiske standpunktet å avvise all nasjonstenking. Anten skulle ein sjå nasjonsbygging som svært skadeleg, eller, helst, som kollektivt sjølvbedrag.

Det er annleis no. No talar intellektuelle, politikarar og kommentatorar meir enn gjerne om norske verdiar, om våre kulturelle referanserammer og om den nasjonale fellesskapen. Eg veit ikkje nøyaktig kva som er årsakene til denne nynasjonale trenden, eg registrerer berre at han stadig vert sterkare. Denne julehelga vart såleis ringt inn til tonar frå Karl Ove Knausgårds sug etter eit større vi (i Min kamp 6) og Jonas Gahr Støres lovprising av “samfunnets samholdskraft”, “en moderne tilhørighet” og “en verdiforankret fellesnevner som er en styrke for demokrati og rettsstat” (i Aftenposten 12. desember). Støres språk er språket til nasjonsbyggjaren.

Eg trur, som Støre, på at folk treng fellesskap og tilhøyrsle for å handle demokratisk og politisk. Me som skal dele på dei institusjonane som demokratiet er bygt opp rundt, bør også dele nokre av dei same sogene og litt av den same soga. Likevel er den  nye nasjonsbygginga sjølvsagt ikkje uproblematisk, og særleg dukkar problema opp i det me skal bestemme oss for kva som er dei sentrale elementa i den moderne norske tilhøyrsla. Jau, fridom, likskap og brorskap (inkludert kvinnerettar og ytringsfridom) er verdiar som også (men ikkje eksklusivt) er norske. Dei aller fleste av oss ser desse som ikkje-forhandlingsbare. Men når desse verdiane skal brytast ned til konkret politikk, kjem konfliktane.

Det er ikkje mange vekene sidan sosiale medium fløymde over av nynasjonal, høgstemd retorikk om nissehuer, etter at desse vart nekta på ei skuleavslutning i Drammen. Det er når akrylnissehuer  frå Nille vert framstilte som element som ikkje under nokon omstende kan forhandlast bort frå konseptet ‘viktig norsk kultur’, at nokon og ein kvar byrjar kjenne på sin indre nittitals-akademikar. Særleg når saka, som fyrst førte til ikkje lite aggresjon mot muslimar, viste seg å botne i omsyn til etnisk norske kristne. I slike situasjonar er me vel nokre som spør: Er utanriksminister Støre sine fellesnemnarar moglege? Vil ikkje målet om å byggje nasjonale fellesskap alltid føresetje forrang og eksklusivitet for éin kultur, og dermed gje konfliktar som viser at nasjonsbygging ikkje fungerer?

No er det fleire utanriksministrar frå Ap som har tenkt litt på slike spørsmål. Halvdan Koht, som òg var historikar, har framstilt historia om bygginga av den norske nasjonen som ei historie om nettopp konflikt og stadig tilpassing. Nasjonsbygginga er eit forløp der stadig nye samfunnsgrupper og klassar har vorte integrerte i den norske staten, skriv Koht, men desse nye innlemmingane har alltid skjedd med kamp. Fyrst kjempa borgarane for integrasjon, deretter bøndene, så arbeidarane – og eg legg for eiga rekning til kvinnene. For kvar ny gruppe som såleis har vorte ein del av staten og nasjonen Noreg, har omgrepet om det norske fellesskapet måtta endre seg litt. Og kvar gong har det valda spetakkel. For ikkje berre var det dei som skulle bli integrerte i nasjonen som måtte tilpasse seg, men også sjølve nasjonsomgrepet, ideen om det norske, har stadig vorte forhandla.

Me lyt erkjenne at nasjon er konflikt. Integreringa av nye innvandrargrupper står like lite i motsetnad til nasjonsbygginga som integreringa av bønder og kvinner gjorde det, og me står like lite i fare for å miste det norske. Rett nok kan det hende me står framfor nokre omdefineringar. Ikkje alt i den norske kulturen, ikkje alle referansar kan vere like viktige. Det er likevel ikkje ei innsikt som inneber farvel til ein norsk fellesskap.

*

Det var årets siste laurdagstekst i Nationen. Godt nytt år!

Thursday afternoon
You cast a shadow ’round my room.
The breeze moved the curtains and lifted my perfume into the air,
and danced with lazy curls in your hair.
The sun was in the sky like pink champagne,
and it glistened in your eyes all day.

I remember you put a chill across my face
like the air of December.
I swear I remember it that way.
I swear I remember it that way,
I swear I remember it

Where are you now?

You stood by the lake,
I wanted to take you for granted.
The grass was thin and high.
The water mirrored tiny sparkles to the sky.

I remember you put a chill across my face
like the air of December.
I swear I remember it that way.
I swear I remember it that way,
I swear I remember it

Where are you now?

In the by-myself mornings,
the birds windchime,
the treelimbs crackle
and the sunshine climbs up the sky.
Like the pink champagne that glistened in your eyes all day.

I remember you put a chill across my face
like the air of December.
I swear I remember it that way.
I swear I remember it that way,
I swear I remember it

(The Air of December frå  Edie Brickell & New Bohemians: Shooting Rubberbands At The Stars,  1988)

Sjå på fjernsyn i romjula!

Isgrotta i Jostedalen, òg kalla brehola, er noko av det mest eksotiske Sogn og Vestlandet kan by på. Der var mellomsyster Tora i februar i fjor, då ho var sju år. Ho gjekk saman med onkel Bjørnar. Fyrst var det ein lang skitur fram til Nigardsbreen frå Mjølversgrendi, deretter var det litt skummelt å klatre inn i hola. Eg røpar vel ingenting om eg fortel at Tora til slutt torde seg inn i is-slottet, og at det heldigvis gjekk betre  med henne enn med Siss og (særleg) Unn.

Turen til Tora og Bjørnar kjem på barne-tv fyrste juledag i serien Klart eg kan!, som Eva Westvik i NRK Sogn og Fjordane har stått for.  Westvik har tidlegare laga seriane Her er eg!, med levande og manusfrie born på nordvestlandske målføre og voice-over på nynorsk. Slik vert det no òg.

Juledag, NRK Super, klokka  08.30!

Bileta under er tekne av Arne Stubhaug i NRK.

Amerikanske bøker, blad og bloggar er fulle av det: Om korleis du skal sy i knappar, om å dyrke turnips på taket og blomkål på balkongen, om å snekre ditt eige hønsehus, om å lage sjelfulle kaker med nær-bær, om å sylte sjølvplukka skogskantarell, om å strikke naturkvite babyklede frå heimespunne ull og om å organisere dei mest fargesprakande, festlege bursdagsfestar for ungane dine med den berekraftige blomkålen og dei besjela muffinsane på bordet. Og det aller, aller meste av dette kjem frå kvinnehand.

Salet av hermetiseringsutstyr i USA har auka med 35 prosent dei tre siste åra. Og sjølv om mange heilt sikkert lagar syltetøy berre fordi det er gøy og godt, er det vanskeleg å ikkje sjå sylte-utviklinga i samanheng med dei økonomiske og sosiale problema i USA no. For mange, kanskje til og med stadig fleire, vitnar dei sjølvsylta bæra og den sjølvdyrka salaten om økologisk berekraft og sjølvberging, og om motstand mot det amerikanske industrilandbruket si tyning av jord, dyr, folk og klima. Nokre vender arbeidslivet ryggen – dei vel tid til ungar, vener og kos framfor meir pengar. Og nokre av dei høgt utdanna og høgt profilerte damene som har valt vekk arbeidslivet på denne måten, skriv bøker om å ta vare på familien, naturen og miljøet, om kvifor ein bør slutte og jobbe og klare seg sjølv. Talet på amerikanske ungar i heimeskular auka frå 850 000 i 1999 til 1,5 millionar i 2007.

Denne trenden, som altså spenner frå hippe strikkebloggar til heimeskular og streng sjølvberging, kallar amerikanarane the new domesticity. Det nye heimelivet. I dette nye heimelivet er det mangt som ei slik raudgrønish dame som meg burde setje pris på, ikkje minst fordi det er ein trend som kan få fleire til å bu på bygda.

Likevel er eg skeptisk: Kvifor er dette ein trend for (nesten) berre damer? Skepsisen er ikkje er mindre etter å ha sett det nye, norske heimelivet bli debattert i haust.

Fylgjene er at kvinner sluttar å jobbe og byrjar bake cupcakes i staden! – Det har vore haustens kritikk av dei norske mamma-, hus- og heimskribentane. Men når desse damene vert skulda for å fremje gamaldagse husmorideal og husmoroppgåver, svarer dei som sikkert sant er: – Men dette er då berre noko me gjer for gøy! Det er ikkje nokon husmortrend, det er uskuldig hobby! Norske kvinner sluttar jo ikkje å jobbe. Ungar går i barnehage som aldri før. Så kvifor skal det moraliserast meir over sylting og sying enn over magedans og litteraturklubbar, eller for den del typiske mannehobbyar som engelsk fotball og Birken?

Dei har nesten rett. Isolert sett er både sylting og sying betre enn det meste.

Men den nye heimetrenden skal òg sjåast ikkje-isolert, i samanheng med andre fenomen. Å tru at trendar ikkje har sosiale konsekvensar, er like naivt som å tru dei oppstår heilt av seg sjølv. Å nøyaktig vite kva for konsekvensar, er sjølvsagt umogleg. Jau, me veit at ‘problemet’ med at middelklassekvinner sluttar i jobbane sine for å bli fulltids barneoppsedarar og kakedekoratørar, ikkje er signifikant og i stor grad mediaskapt. Sett under eitt, går ikkje yrkesdeltakinga blant norske kvinner ned. Men no har Noreg full sysselsetjing og vel så det. Så lenge ingen må ut, har kvinner ingenting å tape på å rope høgt om det herlege heimelivet, om stadig meir tid til familien eller om kor viktig det er å vere sjølvberga på salat og syltetøy.

Men den dagen det vert kamp om jobbane, arbeidsløysa stig, reallønna går ned og folk får dårlegare råd, har dei nye heimelivstrendane eit lysande potensial som grunngjeving og ideologi for at kvinner går ut av jobb og vender heim. Og å sjølv-velje bort jobb og inntekt er ganske langt frå sjølv-berging, slik som samfunnet vårt er og vil vere ei stund enno. Det synd om kvinners nye sylting såleis skulle bli kvinners nye sårbarheit.

(Tankar i tida, Nationen, laurdag 3. desember)

Eit knippe av Jostedalens håpefulle er å finne i denne snutten frå festframsyninga Sognatrad (19. nov).

Kva versjon av Ly ut, ly låvemann er best: Sogn-A-Song (Berit Opheim) sin, eller Rupeungane sin (ca. 3.40 i klyppet)?

Sterke scener i alle høve:

Ly ut, ly ut låvemann!
Tolv mann i skoge.
Tolv mann era dei,
tolv sverd bera dei.
Storuksen stinga dei,
bjødlekyri binda dei.
Buhunden hengja dei,
gjetlebodni dengja dei.
Og meg vil dei taka med,
så liti eg er i skogen.

På tre aprildagar i år køyrde me som galningar gjennom det nordamerikanske rustbeltet. Frå Chicago, Illinois austover til Cleveland, Ohio og sørover til Cincinnati, nesten-Kansas, og nordvest til Chicago att. Me stogga sjølvsagt på fleire fine stader. I Ann Arbor kjøpte eg ei bok, Good Poems, American Places, ei samling dikt frå og om dei fleste statar og mange store og mindre byar. Herfrå las eg høgt til sjåføren kvar gong ein tekst fall saman med geografien vår, og det var, for meg, gledeleg ofte. 

Etterpå oppdaga eg at redaktøren av boka, Garrison Keillor, er han som står bak det kjekke konseptet The Writer’s Almanac, både radioprogrammet og bloggen. Her er hovudsakleg nordamerikanske tekstar  (trur eg), mest lyrikk, ein per dag, avstemde med høgtid, årstid, månad. Også ein fin stad å stogge.

Diktet Two Girls av Jim Harrison er publisert i den lyriske almanakken, men stod òg i boka mi i bilen. Eg las det høgt ein stad i Michigan, for det er der Harrison er frå. Men staden i diktet er Patagonia. Og sjølv om det finst eit Patagonia i Arizona, er vel dette helst Argentina?

Det er no heller ikkje så viktig. Det viktigaste er the two girls. Our two little girls.

Late November (full moon last night),
a cold Patagonia moon, the misty air
tinkled slightly, a rank-smelling bull
in the creek bottom seemed to be crying.
Coyotes yelped up the canyon
where they took a trip-wire photo of a jaguar
last spring. I hope he’s sleeping or eating
a delicious deer. Our two little girl dogs
are peeing in the midnight yard, nervous
about the bull. They can’t imagine a jaguar.

Frå Saving Daylight (2006)

Å vere litt irritert på, men likevel og kanskje nettopp derfor interessert i nokon, er ikkje det verste utgangspunktet for å lese ein biografi. Berre få dagar før Arnhild Skre vart Brage-pris-nominert for biografien sin om Hulda Garborg, small boka ned i postkassen min, for så å smette opp i veska mi med beskjed om å bli der. Eg har glupare prioriteringar for tida enn å byrje på ei bok som eg veit sluker meg, tenkte eg.

For Hulda Garborg har eg aldri likt. Eg har sett det som trist at helten Arne Garborg gifte seg med den reaksjonære husflidskona som skreiv keisame skodespel og erta på seg alle dei skikkelege kvinnesakskvinnene i samtida. Som kjent syntest ikkje Hulda Garborg at det var så nøye med røysterett og rett til utdanning og jobb for damer. Ho argumenterte for likeverd, ikkje likestilling: Kvinner fortener større respekt for arbeidet dei gjer i hus, heim og gardsdrift, men dei er likevel skapte for andre ting enn menn, dei er skapte for jord, mat, mann og born og burde ikkje sitje på kontor eller jobbe i fabrikkhallane. Hulda Garborg var med andre ord den tids kosthalds-, amme-, økopøko- og interiør-moralist, all in one.

På eit kveldsbesøk hjå bestemor mi på sjukeheimen kjem eg på denne boka i veska. Her sit eg altså og drikk kaffi med ei som hadde nådd å bli fjorten år då Hulda Garborg døydde i 1934. No var ikkje bestemor mi akkurat folkevisedansar i hovudstaden, men yngstejente i ein syskenflokk på ni i ei bittelita fattig bygd under breen i Sogn der damene med bunad kunne teljast på få fingrar. Men fylgde med veit eg jo at jenta gjorde.

– Du, eg har nett fått ei ny bok om Hulda Garborg. Var ho Hulda kjend for deg eller, då du var ung?

Bestemor mi gjer som ho himlar med augo. – Ja, ja, sjølvsagt hugsar eg henne. Ho var jo ein slik kvinneforkjempar, seier ho.

Og då er det eg som må himle litt. – Er det kvinnesakskvinne du hugsar henne som? spør eg, – var ho ikkje mest bunadsdame då?

– Jau, det òg, sjølvsagt, seier bestemor mi, – men fyrst og fremst hugsar eg henne som kvinneforkjempar. Ho Anne i Stova heldt eit blad, ho var no liksom litt meir framme ho enn hine kjerringane. Urd heitte bladet. Eg forstod vel ikkje alt der, og ikkje var det nokon å diskutere med heller. Ho mamma hadde ikkje noko å seie om slikt, for ho berre arbeidde og arbeidde. Men eg sat mykje og studerte dei blada. Og der skreiv Hulda Garborg om kvinnesak. Og det var det ikkje så mange som gjorde, hugs, det var ikkje så mange kvinnfolk som skreiv i det heile teke.

– Men det var vel nokon andre kvinnesakskvinner, prøver eg meg. Hugsar du ikkje nokon andre?

Bestemor mi tenkjer. – Nei, svarer ho.

– Ok, seier eg, – men tykte du det Hulda Garborg skreiv var bra, hugsar du det?

Ho tenkjer att: – Jau, eg tykte nok det. Eg tykte nok at alt kunne ha vore noko greiare for slike som ho mamma.

Av og til kan god historieformidling få deg til å sjå annleis på eit menneske. Ikkje fordi du lærer nye fakta om kva det stod for eller kva det gjorde, men fordi du lærer noko nytt om kva meiningane og handlingane til dette mennesket fekk å seie. For ei ung jente i Jostedalen i mellomkrigstida var det vel ikkje så nøye kva for argument Hulda Garborg brukte mot urettferd mot kvinner. Det vart uansett oppfatta som eit steg mot noko betre, og det vart uansett oppfatta som modig.

Då eg kom heim att den kvelden, sette eg meg ned og las i den nye biografien om Hulda Garborg. Eg las forteljingane om kor stor plass ho tok i samtida, og om kor mykje det kosta henne, og kor mykje tid det tok, med ny respekt. Nasjonal strateg? Ja, i ei tid der kvinner rundt om i landet fann svært få kvinnelege ytrarar, sett bort frå kongelege, nokre filmstjerner og Sonia Henie, gjorde Hulda Garborg ein skilnad.

– Men var Hulda Garborg litt kjendis då, spør eg til slutt på sjukeheimen den kvelden. – Var ho glamorøs?

– Nei, ho var vel helst noko tjukk, oppsummerer bestemor mi.

(Laurdagspalte i Nationen 5.11.2011)

Han gyller himlens tak i gull og sinober
Han heiser sola varsamt opp og ned
Han helsar oss med sommar i oktober
Han skifter fargar på kvart ospetre

Han lyfter trea langsamt opp av jorda
Han murar opp eit fjell og let det stå
Han pustar liv og varme inn i orda
Han hentar deg den dagen du skal gå

Går du på glør så går du på hans hender
Og når du blør er det hans blod som renn
Han står der nederst når di krise vender
For han stig ned og du stig opp igjen

Det gull du ser på himlen i oktober
Er renningar i veven som han vev
Frå hans palett flyt purpur og sinober
Og du er den som får hans kjærleiksbrev

‘Vise i oktober’ er henta frå Jan Inge Sørbøs samling av dikt og kortprosa, Blåmalar og litt lakkerar (1993). Kanskje er diktet ein salme. Det er fleire av dei i boka, mellom anna den fortvila songen om muraren frå Luster. Ein får, trass alt, mykje sympati for han:

Murar, Luster

Eg er murar. Eg er frå Luster i Sogn. Men for det kan eg vera glad i både born og musikk. Eg verken slåst eller drikk. Eg er frå Luster i Sogn. Og eg fugar og murar. Og ser på fjernsyn. Me har fjernsyn i Luster i Sogn. Og stundom høyrer eg på gudsord og song, og stundom på rockemusikk. Og stundom så ser eg at småjentene, dei legg seg flate og hyler. Dei høyrer musikken og ser frampå scena, og legg seg flate og hyler. Dei reiser seg opp og legg seg ned, og hyler til dei svimar av. Du må ikkje seia det til nokon. Eg er murar ser du. Frå Luster i Sogn.

Men då får eg lyst til å hyla
Til å setja i med eit skrik
Men når du er murar frå Luster i Sogn
Kan du kje oppføra deg slik

Eg er murar. Eg har gjort nokre bra dagsverk i mi tid, det har eg gjort. Og eg har vel klemt ein finger no og ein fot då, men eg har kje lete meg merka med det. Men då guten vår vart fødd, og eg stod med det litle nyste i hendene, etter ein lang og hard fødsel, då fekk eg lyst til å gråta som eit barn. Eg er murar. Eg arbeider med stein. I Luster, inst i Sognefjorden. Og eg løfta barnet på armen, og bar han så mjukt som ein fugleunge.

Og då fekk eg så lyst til å gråta
Å la tårene renna heilt fritt
Men når du er murar frå Luster i Sogn
Må du passa på ryktet ditt

Eg er murar. Og det har vore tider då eg jobba dagar og kveldar, og tente pengar som gras og sand. Eg kom heim når det var natt, eg bur i Luster i Sogn, sov nokre timar, og var på plass igjen. Det var nokre år, og eg fekk betalt huset mitt på det viset. Eg er murar, så eg gjorde no mykje sjølv med. Men når eg ser på desse typane på fjernsynet. Me har fått TV2 her i Luster no, og der ser eg korleis dei deler ut hundrevis av tusen. Til folk som ikkje har løfta ein fing for det. Eg er murar. Eg har slite for kvar krona. Og eg sit her, i Luster i Sogn, og ser folk bli rike og blanke og tomme i fjeset.

Men då får eg så lyst til å hyla
Til å setja i med eit skrik
Men når du er murar frå Luster i Sogn
Kan du kje oppføra deg slik

Eg skjønar at mange ynskjer høgare karakterkrav til lærarutdanninga. Sjølvsagt vil me at lærarane våre skal vere så gode som mogleg. Ein gong meinte eg òg at opptakskrava på lærarutdanninga burde vere 4 i faga matematikk og norsk.

Eg tok feil. Som me fekk demonstrert i nokre nyhendesaker førre veke (her og her), vil høgare karakterkrav føre til færre lærarstudentar. I ein situasjon der me veit at det i løpet av få år trengst veldig mange fleire lærarar, er det ikkje eit glupt trekk å utdanne veldig mange færre. Det som ikkje stod i sakene, men som sjølvsagt er konsekvensen av innhaldet i dei, er at alternativet til å bruke utdanna lærarar som ein gong fekk 3 i norsk og matte på vidaregåande, er å ha ufaglærte lærarar. Og spør du meg, vil eg heller at ungane mine skal ha ein utdanna lærar som ikkje var kjempegod i matematikk på vidaregåande, enn ein ufaglært lærar som truleg var endå dårlegare i matematikk på vidaregåande.

Lektor Jon Hustad, også kjent som journalist i den nynorske vekeavisa Dag og Tid, har vore ute og meint at lærarutdanninga i Sogn og Fjordane (arbeidsplassen min) bør leggjast ned fordi ikkje mange nok med gode karakterar frå vidaregåande søkjer seg hit. Me får ikkje flinke nok folk.

No er vel Jon Hustad helst provokatør, ei rolle som er vel unnt. Eit enkelt resonnement frå samfunnsvitskapen, og for den del journalistikken, er likevel at det er skilnad på input og outcome. Lærarstudentane som byrjar på Høgskulen i Sogn og Fjordane er ikkje dei med best karakterar frå vidaregåande. Men etter utdanninga si byrjar langt dei fleste av dei å jobbe i skulen i dette fylket. Det er altså  fylket med best skuleresultat i landet, noko endå ein karakterstatistikk nettopp har vist. Det skal godt gjerast, jamvel for Hustad, å sjå bort frå lærarane si rolle i den svært gode fjognaskulen.

Skule-samanhengen som forsvann: Til sjuande og sist er det viktigaste ikkje om lærarstudentane kom inn med middels resultat i matematikk, men om det som vart elevane deira presterer langt betre.