Heimeliv

- Ja no byggjer me hytta vår her.
- Og ja då skal me kose oss med pote.
- Ja og då må eg ha Lynet McQueen-paraplyen min. Men du må henge frå deg hatten her.
- Eg fann desse [sofaputer] og tok nokre pote. Desse her skulle beibien kose med. Ditta here va pota mi.
- Men du sant me budde her?
- Å ja.

Mimmi, bestemor mi, vert nitti år på fredag. Nitti. Eg tenkjer på den gongen eg var nitten. Eg skulle ut på ei lang reise, heilt åleine. Eg var uroleg sjølv, men det var vel mimmi som uroa seg mest. Likevel ikkje meir enn at ho laga nista mi. Ei diger matpakke med skiver. Kvitostskivene gjekk ned rett etter Oslo, eggerøra mellom Helsingfors og Moskva. Dei med pølse heldt både til Krasnoyarsk og Irkutsk og gjennom lange Sibir. Og skivene med spekeflesk vara til Ulaan Baatar og heilt fram til den kalde, klåre februardagen då eg vakna i Beijing. Ti tusen kilometer med mimmi sine skiver. Det var ingenting å vere uroleg for.

I dag har me feira henne. Klår som ein vinterdag, tøffare enn Transsibirske. Den som vil høyre dagens ynskeplate og helsing til mimmi på NRK Sogn og Fjordane, trykkjer her og flytter tidsdingsen fram til 1:19:05.

Det er ingen av lyrikarane i hylla mi som skriv om februar. Stein Mehren skriv om august, Helge Torvund om januar, Olav H. Hauge om mars, Tor Ulven om desember, Gunvor Hofmo om november, Kolbein Falkeid om september, Per Sivle om mai og bla bla bla. Men ingen skriv om februar. Kva er så gale med han? Februar er månaden som korkje er beinfrosen vinter eller oppbløytt vår, den månaden når lyset kjem att, fastelavnriset frå barnehagen grønkar, når eg har fødselsdag og sjølv har fødd eit barn. Eg synest alt dette fortener eit dikt.

Men så må eg altså, i min eigen månad, så å seie, ty til Herman Wildenwey, ein lyrikar som eg naturlegvis stiller meg heilt likesæl til. Eg skal likevel vedgå at denne dialogen har ein slags forelska sjarm, trass i alle likskapar med André Bjerke, Gunnar Larsen og anna hovudstadsfjas.

Februardialog

De er to.
- Hva er det for måned vi har?
- Du vet det jo.
- Februar?
- Den er morsom og kort.
- Og så bar.
- Ja, den er ikke rar uten sne og sport.

Holmenkollen til trikks.
Hun er ung og lys og fiks.
Og han er all right:
En Sportsmann’s Delight.

- Nei se!
- Jeg ser.
- Det er sne.
- Det sner.
Det blir ikke sagt mer.

Hvor det er godt å gå
og tie en stund
mens snestjerner lette, små,
smelter mot kinn og munn.

De eier en kveld
som en fin pastell:
En fjord.
Åser og fjell,
og sti
og de…
Og ikke et ord.

Betagende stilt overalt.
På veien har nysneen falt.
Han ser deres skritt,
hennes og sine.
Hennes så fine
merkes på veien så vidt.

Hun stanset og sa:
- Elsker du meg?
- Ja.
Men elsker du meg?
- Nei.
- Takk skal du ha.

Fremdeles så godt å gå
og tie en stund,
og se på hinannen på skrå.
Mens snestjerner lette, små,
smelter mot kinn og munn.

De går og går.
- Er det skuddår i år?
- Underskudd-år.
- Får!

Der kom det skjebnesvangre!
Men hun skulle nok få det igjen.
Hun skulle ved gud få angre
så spotsk en replikk som den!
Han prøvde i flere sjangre,
men munnen er ingen penn.

Da var det hun sa:
- Elsker du meg?
- Nei.
- Du sa ja i sta.
- Og du sa nei!
- Jeg mente ja.
Jeg elsker deg!

Det var ingen tvil.
Det var slik hun var.
Hun narret april
i februar.

Me har vore på vinterferie. Vinterferie på Stord, paradoksalt i teorien, smart i empirien, ettersom det no er meir snø på sommarøya enn på Myklemyr. Oppsummeringar frå årets vinterferie (avvikla frå fredag kl 14.00 til sundag kl 23.57): På strekninga Jostedal skule – Sande, Gaular får ein akkurat lese Morgenbladet og Dag og Tid. Dei ytre delane av Sognefjorden (Vadheim, Norevikane, Torvund, Lavik) har ikkje veldig mykje til felles med Lustrafjorden. Det er godt å sove i bilen om kvelden når ungane er pakta bort, og ein vert såleis i veldig fin form til kveldens sunnfjordtreff i Bergen. Ein kan drikke veldig mykje raudvin medan ein kranglar om kor vidt Petter Northug eigenleg er usympatisk, tilhøvet mellom Helse Bergen og Helse Vest og funksjonen til Statped, så mykje at det ikkje er noko problem å setje seg i ei leiligheit på Landås klokka 3 om natta og sjå heile Super-G med Svindal og 15 km med Bjørgen i opptak. Det er på si side grunnen til at ein legg ut mot Stord i nærast tussmørkre laurdagsettermiddag, og sjølvsagt ikkje når ferjo men likevel førtiårsfesten, som, fordi ein har sove heile føremiddagen, varer ut i svært små timar. Når diskusjonane om kven som eigenleg var generalsekretær i Senterpartiet før 1995 og om Northug er usympatisk forstummar i femtida, er det på tide å leggje seg slik at ein kan stå opp att ein gong midt på dagen og atter leggje ut i tussmørkret. Og eg kan love at ingenting er så mørkt og tomt som Lavikedalen i februar (det må i tilfelle vere ein viss usympatisk langrennsløpars blikk), det må jamvel ein jostedøl kunne seie. Litt før 20.0o arriverer me fødestaden åt vesle Daniel, hiv ein julemiddag i oss og vår eigen vesle Daniel og ei av storesystrene hans i bilen. Høgdepunktet er definitivt dei tretten sms-ane som sunnmørsberta får sendt meg mellom Osen bru og Bringeland, definitivt ikkje skytinga til Berger og Flatland på radion. Me sjekkar inn i fjærlandsbommen klokka 22.45 og kjenner at me er heime. Etter ein god time med dårlege P1-tilhøve (men med Vaffelhjarte lesen av forfattaren sjølv som einaste alternativ) ligg eg i senga mi og tenkjer at vinterferie på Stord må gjentakast, it would be, it would be so nice!

Etterskrift. Lykken er ingen liten ting: familie, vener og ein god sjåfør.

Det er kaldt om dagane. Det er så kaldt at det er umogleg å gjennomføre nyttårsforsettet om å få fart på jogginga. Bra.

Det nye året byrjar alltid knallhardt, men knallbra med skileik på Haugamyrane fyrste januar klokka 12. I år hadde nabokjeringi og døtrene laga langrennsløype, to hopp og orgeltramp på den tida andre brukte å kome seg etter vitlenyttårskveldfesten. Årets nyvinning var bålfat frå byggjefeltet. Årets mangel var sovepose.

Eg ringjer til sjukeheimen og bed om å få snakke med bestemor mi. Mimmi.

- Til lukke med sekstiårsbryllaupsdag, då! På ein dag som denne burde eg jo ha kome og vitja deg, ikkje berre ringt. Men eg hostar så fælt. Det ville vore dumt å smitte den snart nitti år gamle bestemor si med grisepesten, ville det ikkje?

- No, er det deg. Jau. Hald deg unna meg, du. Og takk.

- Men korleis var den bryllaupshistoria? Bergen, liksom? Kvifor drog to jostedøler, busette i Årdal, til Bergen for å gifte seg? 

- Nei, me ville ikkje ha bryllaup. Skulle me ha gift oss i Årdal, hadde det vorte så mange. Me hadde ikkje noko å halde bryllaup for. Me hadde ikkje peng. Og så fekk me no oss ein bytur på det viset. Me budde på hotell, no hugsar eg ikkje namnet, det var nede på kaien der.

- Og så vart det vigsle for telefondame Elsa Skjeret (29) og forskalingsnikkar Per Grov (28) i Domkirken i Bergen?

 - Ja, i sakristiet eller våpenhuset eller kva det no var. Men det var med organist og det heile altså, det var heilt skikkeleg. Og med forlovarar. Ho Lina og han Kalla, syster og svoger min, reiste med oss frå Årdal. Han Per og han Kalla hadde til og med vore ute tidleg den morgonen og kjøpt brurebukett. På Torget. Og så kom brørne hass Per, han Sem frå Jostedalen og han Lars frå Atløy uti Sunnfjord der han var lærar. Han hadde reist med ein fiskebåt. Å, kor sjuk han var. 

 - De då? Båt frå Årdal?

 - Båt frå Årdal til Flåm og tog derifrå. Det var så stappfullt med folk på toget, militære, så det gjekk lenge før me fekk sitje. Det var eit par til ifrå Årdal der som var ute i same ærend som oss. Det var ikkje så heilt uvanleg for årdøler å reise til Bergen for å gifte seg. 

- Dei kjende seg ikkje snotne for eit bryllaup då, foreldra dykkar og andre sysken?

- Snotne? Nei. Å nei, det trur eg ikkje nokon tenkte på.

 - Ja, og så?

 - Nei, så var det no middag på hotellet då, etter at det heile var overstade. Eg hugsar ikkje desserten, men det var lambafrikassé til middag. Det var jo rett etter krigen dette, veit du, så det var ikkje slik at me kunne velje og vrake. Det var ikkje noko utval. Men det var ein nydeleg godt, det hugsar eg. Det var eit par til som åt middag i lag med oss der, og dei hadde òg gift seg. Dei var frå Hafslo.

- Du store min. Det var verkeleg bergensbryllaupshelga for indresogningar?

- Det var visst det. Og så hadde ho Lina bakt småkaker som ho hadde med seg, det var no ikkje eg klar over, eg. Han Per hadde kjøpt blautkake, og på blomsterturen sin på Torget hadde han treft ein jostedøl og bede han og kona på bryllaupskaffi òg. Så då hadde me kaffi på hotellrommet, og litt drikkavarer vart det vel òg. Og så sovna han Kalla i bryllaupssengi og der vart han liggjande! Ja, så då bytte me no berre rom med Lina og Kalla.

 - Var det suite, eller?

- Ja, det meiner eg det var. Det var pynta og med bord og greier. Jau, det var no litt ekstra. Men så vart det no ikkje bryllaupsnatt i bryllaupssuiten likevel. Og det var no akkurat like bra, det.

 - Men det vart honeymoon i byn?

- Ja, me vart eit par dagar til, eg og han Per og han Sem. Me rusla litt rundt for å sjå om det var noko slag å få kjøpe, det var jo ikkje varer då, veit du. Og me fann faktisk nokre koppar som gjekk an. Dei var svære som hus.

- Oj, er det noko av det me har arva?

- Nei, nei, det var krisegods dette. Det heldt ikkje. Og så fann me oss vel nokre talikar. Det var jo ikkje noko utval. Og frå han Sem og han Lars fekk me seks knivar med kvite skaft. Veldig pene. Ho Lina og han Kalla meiner eg gav oss seks teskeier i sølvblanding. Gaflar og skeier kjøpte me sjølve. Så var me i teatret og såg eit morosamt stykke, det var noko med Ljugar…, ja eg hugsar ikkje kva det heitte, men eg hugsar at det var moro og at me lo. Elles gjorde me vel ikkje noko.

- Då for de heimatt til Årdal.

- Me tok toget til Flåm att. Då me kom til Flåm om kvelden, fekk me kome om bord i båten, men me fekk ikkje inn i lugaren. Me krøkte oss inn i ein huk der og fraus i timasvis. Og me hadde ikkje med oss niste frå Bergen, men han Per kjøpte ei brødskive på jarnbanestasjonen som me åt før me drog. Eg ser den skiva føre meg enno. Ei svær skive med masse egg. Ei så god skive har eg aldri ete sidan. Tenk, med så mykje egg. – Når eg tenkjer meg om, kjøpte me jo òg saksodivanen på den bergensturen. Han vart send med båten til Årdal. Når me slo han opp, vart han til dobbeltseng, så den brukte me då me flytte frå brakka på Tippen til loftet til Lina og Kalle i huset i Vassbugen.

- Kor lenge hadde de vore i lag då de gifte dykk?

- Det var no ikkje så voldsomt lenge. Eit år, kanskje? Me vart i lag i Årdal, men me hadde kjent kvarandre lenger, me var no jostedøler båe.

- Og brurekjolen? Var han dyr?

- Dyr og dyr. Ja, me tente no ikkje så mykje. Eg var på telefonen og det var no betre enn å vere hushjelp og han Per var slutta på fabrikken då og arbeidde som snikkar, dei var ein gjeng på fire som dreiv og tok på seg husbygging.  Jau, eg kjøpte kjoletøy sjølv, det var ikkje så mykje å få, så det var no det stykket dei hadde som passa på den bui.

- Det var ikkje noko utval.

- Nei. Men eg var fornøgd eg, for det var lyseblått og det var det eg ville ha. Stoffet heitte sandkrepp. Og det var ho Anna Bakke som sydde kjolen, ho var ei skikkeleg flink sydame i Årdal. Kjolen var fin han. Lyseblått, det var det eg likte. Og så var det skor. Det var no eit større problem. Til slutt fann eg eit par i ein butikk. Brune, semska skinn med ei reim som gjekk i kryss framme og rundt leggen. Det var fleire som sa det likna på slike birkebeinarskor, hehehe.

- Og bestemann hadde kjøpt seg dress?

- Åja. Han var no stram når han var pynta.

- Ja, men det var no du òg det?

- Jaudå. Det var no bra, den dagen.

Girls’ night. Risgrynsgraut i soffan, Rasmus på loffen, Mamma Mø, Oda på ein fjellgard, snart Beat for Beat eller det der på TV2, kroneis frå bui, twitter, berre litt bronkitt. For ikkje å gløyme stillongs. Stillongs er undervurdert.  

No har Oda rappellert ned ein vegg for å berge ein sau i skorfeste. “Mamma, dette er ordentleg”, seier mellomsyster. Då er det berre å vente på Xfactor.

Og julegåvene kjøper du sjølvsagt hjå Fimbul som har lansert vinterprogrammet sitt.   

For då kjem du berre til ein tjuv i Bergen, eller til ein dårleg kompis. Eg har vore i byn og mist mobilen min. Så om eg ikkje ringjer deg opp att, er det ikkje berre fordi eg er elitist. På den andre sida har storesys (7) lært seg å seie (rulle-)R i dag, så det er no noko. You lose some, you gain some.